Gizli Şekerin 40 Farklı Adı: Etikette Şekeri Nasıl Yakalarsınız?

İçindekiler listesinde "şeker" yazmıyor diye ürünün şekersiz olduğunu düşünmeyin. Glikoz şurubundan maltodekstrine kadar eklenmiş şekerin etiketteki 40 farklı adını derledik.

"Bu üründe şeker yok ki, listeye baktım!" Bu cümleyi çok sık duyarız. Oysa gıda sanayisinde tatlandırma amacıyla kullanılan pek çok bileşen, etikette "şeker" kelimesiyle değil kendi teknik adıyla yer alır. Üstelik bir üründe birkaç farklı şeker türü kullanıldığında, her biri listede ayrı ayrı ve daha aşağı sıralarda görünür; toplamda ise şeker ürünün ana bileşenlerinden biri olabilir.

Neden bu kadar çok adı var?

Farklı şeker türlerinin teknolojik işlevleri farklıdır. Glikoz şurubu kristalleşmeyi önler ve ürünü yumuşak tutar; maltodekstrin hacim ve kıvam verir; invert şeker nem tutar; dekstroz fermantasyonu ve kızarmayı destekler. Yani bu bileşenlerin kullanılması her zaman bir "saklama" niyeti taşımaz. Ancak tüketici açısından sonuç değişmez: hepsi vücutta şeker olarak değerlendirilir ve günlük eklenmiş şeker alımına dahildir.

Dünya Sağlık Örgütü, serbest şekerlerin günlük enerji alımının %10'unun altında tutulmasını, mümkünse %5'e doğru azaltılmasını önermektedir. Bu hedefe ulaşmanın en pratik yolu, etiketteki şekerleri tanımaktır.

Etikette karşınıza çıkabilecek 40 şeker adı

Şuruplar

1. Glikoz şurubu
2. Glikoz-früktoz şurubu
3. Früktoz-glikoz şurubu
4. Früktoz şurubu
5. Mısır şurubu
6. Yüksek früktozlu mısır şurubu (nişasta bazlı şeker / NBŞ)
7. Pirinç şurubu
8. Malt şurubu
9. Arpa malt şurubu
10. Agave şurubu
11. Akçaağaç şurubu
12. Hurma şurubu
13. Karamel şurubu
14. Şeker kamışı şurubu
15. İnvert şeker şurubu

Kristal ve toz şekerler

16. Sakaroz (sükroz)
17. Glikoz (glukoz)
18. Dekstroz
19. Früktoz (meyve şekeri)
20. Laktoz (süt şekeri, katkı olarak eklendiğinde)
21. Maltoz
22. Galaktoz
23. İnvert şeker
24. Esmer şeker
25. Ham şeker / kamış şekeri
26. Pudra şekeri
27. Hindistancevizi şekeri
28. Kandiyon / nebat şekeri

Nişasta türevleri ve "masum görünenler"

29. Maltodekstrin
30. Dekstrin
31. Malt ekstraktı
32. Arpa maltı
33. Melas
34. Karamelize şeker
35. Bal
36. Pekmez (üzüm, dut, keçiboynuzu)
37. Meyve suyu konsantresi
38. Elma suyu konsantresi
39. Üzüm suyu konsantresi
40. Meyve püresi konsantresi

Bal, pekmez ve meyve suyu konsantresi listede yer alıyor diye bu ürünlerin "kötü" olduğunu söylemiyoruz. Bal ve pekmez kendi başına değerli geleneksel gıdalardır. Ancak bir kurabiyeye eklendiklerinde, beslenme açısından eklenmiş şeker gibi davranırlar. Özellikle "rafine şeker içermez" ya da "şeker ilavesiz" izlenimi veren ürünlerde meyve suyu konsantresi sıkça kullanılır.

Yasal ifadeler ne diyor?

Türk Gıda Kodeksi Beslenme ve Sağlık Beyanları Yönetmeliği'ne göre:

• "Şeker ilave edilmemiştir" beyanı, ürüne herhangi bir mono veya disakkarit ya da tatlandırma amacıyla şeker içeren başka bir gıda eklenmemişse kullanılabilir. Ürün doğal olarak şeker içeriyorsa "doğal olarak şeker içerir" ifadesi de yer almalıdır.
• "Şekersiz" beyanı, ürünün 100 gramında en fazla 0,5 gram şeker bulunmasını gerektirir.
• "Düşük şekerli" beyanı katı gıdalarda 100 gramda en fazla 5 gram şeker için kullanılabilir.

Dikkat: "Şeker ilave edilmemiştir" yazan bir ürün tatlandırıcı içerebilir. Tatlandırıcılar hakkındaki yazımızda bu konuyu ayrıca ele aldık.

Pratik bir okuma yöntemi

1. Listedeki tüm şeker adlarını sayın. Üç farklı şeker türü varsa, toplam şeker miktarı tek başına ilk sıradaki bileşeni geçebilir.
2. Besin değeri tablosundaki "şekerler" satırına bakın. 100 gramda 22,5 gramın üzerindeki değerler, katı gıdalar için yüksek kabul edilir.
3. Doğal şekeri ayırt edin. Sade yoğurttaki laktoz ya da kuru meyvedeki früktoz eklenmiş şeker değildir. Besin tablosu bu ayrımı yapmaz; içindekiler listesi yapar.
4. Tuzlu ürünlerde de arayın. Ketçap, hazır sos, salata sosu, şarküteri ürünleri ve hatta bazı ekmeklerde şeker veya dekstroz bulunabilir.

Sık karşılaşılan ürünlerde gizli şeker

• Granola ve müsliler: Bal, glikoz şurubu ve kurutulmuş meyve bir arada kullanıldığında şeker oranı bisküvi düzeyine çıkabilir.
• Meyveli yoğurt ve sütlü içecekler: Sütün kendi laktozuna ek olarak şeker veya früktoz şurubu eklenir.
• Hazır soslar: Ketçap ve barbekü soslarında şeker, ilk üç bileşen arasında yer alabilir.
• "Fit" barlar: Pirinç şurubu, hurma şurubu ve maltodekstrin sıkça birlikte kullanılır.

Bu ürünlerin hepsinde aynı yöntemi uygulayın: listedeki şeker adlarını sayın ve besin değeri tablosundaki şeker satırını benzer ürünlerle karşılaştırın.

Şekeri tamamen yasaklamak gerekmez

Amaç şekerden korkmak değil, ne kadar tükettiğinizi bilerek seçim yapmaktır. Sabah kahvaltısında bir kaşık süzme bal ile gün içinde fark etmeden tüketilen glikoz şuruplu atıştırmalıklar arasında ciddi bir fark vardır. Temiz İçerik Market olarak ürün seçerken içerisinde glikoz şurubu, früktoz şurubu ya da maltodekstrin bulunan atıştırmalıkları raflarımıza almamaya özen gösteriyoruz; tatlıyı ise bal, pekmez ve kuru meyve gibi açıkça adı konmuş kaynaklardan almayı tercih ediyoruz.