Etiket Nasıl Okunur? Ambalajdaki İçindekiler Listesini 5 Adımda Çözün

Ön yüzdeki sloganlar değil, arka yüzdeki küçük yazılar ürünü anlatır. İçindekiler listesini, miktar beyanını ve besin değeri tablosunu beş basit adımda okumayı öğrenin.

Market rafında bir ürünü elimize aldığımızda gözümüz önce ön yüze gider: büyük harflerle yazılmış "doğal lezzet", "geleneksel tarif" ya da "katkısız" gibi ifadeler. Oysa bir ürün hakkında gerçekten bilgi veren kısım, çoğu zaman arka yüzde küçük puntolarla yazılmış olan içindekiler listesi ve besin değeri tablosudur. Bu yazıda, alışveriş sırasında yalnızca birkaç saniyenizi alacak beş adımlık bir okuma yöntemi paylaşıyoruz.

Etiketler neye göre hazırlanır?

Türkiye'de satışa sunulan ambalajlı gıdaların etiketleri, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği çerçevesinde hazırlanır. Bu yönetmelik büyük ölçüde Avrupa Birliği'nin 1169/2011 sayılı tüketici bilgilendirme tüzüğüyle uyumludur. Yani etiketin hangi bilgileri içermesi gerektiği, hangi sırayla yazılacağı ve tüketiciyi yanıltıcı ifadelerin yasak olduğu kurallara bağlanmıştır. Bu kuralları bilmek, etiketi doğru okumanın ilk anahtarıdır.

Adım 1: Ürünün gerçek adına bakın

Ön yüzdeki marka ya da fantezi isim ile ürünün yasal adı aynı şey değildir. "Sabah Kahvaltısı" yazan bir kavanozun yasal adı "kakaolu fındık kreması" olabilir; "Köy Usulü" yazan bir paketin altında "yarım yağlı peynir" ibaresi bulunabilir. Yasal ad genellikle ürün ismine yakın, daha küçük harflerle yazılır ve ürünün ne olduğunu tanımlar. Örneğin "tereyağı" ile "tereyağı ve bitkisel yağ karışımı" arasında ciddi bir fark vardır ve bu fark yalnızca yasal adda görünür.

Adım 2: İçindekiler listesinin ilk üç sırasını okuyun

İçindekiler, üretim sırasında kullanılan miktara göre azalan sırayla yazılır. Listenin başındaki bileşen üründe en fazla bulunandır. Bu nedenle ilk üç bileşen, ürünün karakterini büyük ölçüde belirler.

• Bir "fındık ezmesi"nin listesi şekerle başlıyorsa, aslında şekerli bir sürüme bakıyorsunuz demektir.
• Bir "meyveli yoğurt"ta meyve, şeker ve nişastadan sonra geliyorsa meyve oranı düşüktür.
• Bir ekmekte ilk sırada "buğday unu" varken, "tam buğday unu" daha aşağıdaysa ürün çoğunlukla beyaz undan yapılmıştır.

Kısa bir liste her zaman daha iyi değildir, uzun bir liste de her zaman kötü değildir; ama içinde tanımadığınız çok sayıda bileşen varsa, ürünü biraz daha dikkatli incelemekte fayda var.

Adım 3: Miktar beyanını (yüzdeleri) kontrol edin

Bir bileşen ürünün adında geçiyorsa, ambalaj görselinde vurgulanıyorsa ya da ürünü tanımlamak için önemliyse, yönetmelik gereği bu bileşenin oranı yüzde olarak belirtilmelidir. Buna miktar beyanı denir. "Fındıklı çikolata" yazan bir üründe fındık oranını, "çilekli reçel" yazan bir kavanozda çilek oranını görebilmelisiniz.

Pratik ipucu: Ön yüzde büyük harflerle övülen bileşenin içindekiler listesindeki yüzdesine bakın. Fındık ezmesinde %95 fındık ile %13 fındık arasındaki farkı ancak bu sayede görürsünüz.

Adım 4: Katkı maddelerini ve işlevlerini tanıyın

Katkı maddeleri etikette ya E kodlarıyla (örneğin E330) ya da kimyasal adlarıyla (sitrik asit) yazılır. Her ikisinin önünde mutlaka işlev sınıfı yer alır: "koruyucu", "renklendirici", "lezzet arttırıcı", "kıvam arttırıcı", "emülgatör" gibi. Türk Gıda Kodeksi Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği'ne göre izin verilen her katkı maddesi güvenlik değerlendirmesinden geçmiştir; yani bir E kodu görmek kendi başına "tehlike" anlamına gelmez. Ancak işlev sınıfı, ürünün nasıl üretildiği hakkında ipucu verir:

• Lezzet arttırıcı varsa, ürün tadını kısmen asıl hammaddeden değil katkıdan alıyor olabilir.
• Renklendirici varsa, ürünün görünümü doğal haliyle aynı değildir.
• Kıvam arttırıcı ve nişasta yüksek sıradaysa, ürün daha az hammaddeyle hacim kazanıyor olabilir.

Bazı E kodları (örneğin E300 askorbik asit, yani C vitamini) tamamen tanıdık maddelerdir. Diğerleri hakkında merak ettiklerinizi blogumuzdaki katkı maddeleri yazılarında bulabilirsiniz.

Adım 5: Besin değeri tablosunu 100 gram üzerinden karşılaştırın

Besin değeri tablosu, enerji, yağ, doymuş yağ, karbonhidrat, şeker, protein ve tuz değerlerini 100 gram veya 100 mililitre başına verir. Porsiyon bilgisi de olabilir, ancak porsiyon tanımları üreticiden üreticiye değiştiği için karşılaştırmayı her zaman 100 gram üzerinden yapın.

Unutulmaması gereken iki ek bilgi

Alerjenler

Gluten içeren tahıllar, süt, yumurta, fındık ve diğer sert kabuklu meyveler, yer fıstığı, susam, soya, balık, kabuklular, yumuşakçalar, kereviz, hardal, lupin ve belirli miktarın üzerindeki sülfitler, içindekiler listesinde kalın yazı veya farklı yazı tipiyle vurgulanmak zorundadır. "İz miktarda içerebilir" ifadesi ise aynı tesiste üretimden kaynaklanan çapraz bulaşma riskine işaret eder.

Tarihler

"Son tüketim tarihi" güvenlikle ilgilidir ve bu tarihten sonra ürün tüketilmemelidir. "Tavsiye edilen tüketim tarihi" ise kaliteyle ilgilidir; kuru bakliyat veya makarna gibi ürünlerde, uygun koşullarda saklandıysa bu tarihten sonra da kalite kaybı sınırlı olabilir.

Sonuç: Beş saniyelik alışkanlık

Bu beş adımı birkaç alışverişte uyguladığınızda, artık tek bakışta ürünü değerlendirebildiğinizi fark edeceksiniz: yasal ad, ilk üç bileşen, miktar beyanı, katkı maddelerinin işlevleri ve 100 gramdaki değerler. Temiz İçerik Market'te sunduğumuz her ürünün içindekiler listesini ürün sayfasında eksiksiz yayımlıyoruz; böylece satın almadan önce aynı yöntemi ekranda da uygulayabilirsiniz.

Yazıda geçen katkı maddeleri